Yeni Parti werd pas in juli opgericht en staat nu al op de tweede plaats in twee peilingen. De volgende stap zou kunnen bepalen of de oppositie van Türkiye een bredere bedreiging wordt. Tot voor kort leek het erop dat een splitsing binnen de belangrijkste, al lang bestaande oppositiepartij (opgericht door Mustafa Kemal Atatürk, de architect van het moderne Türkiye) de Turkse president Recep Tayyip Erdogan in de kaart zou spelen. Na een uitspraak van de rechtbank waarbij Ozgur Ozel werd verwijderd als leider van de Republikeinse Volkspartij (CHP), scheidden zijn aanhangers zich af en vormden de Yeni Parti (Nieuwe Partij).
De oppositie bevond zich plotseling met twee hoofdkwartieren, twee leiders en een geschil over wie rechtmatig eigenaar is van haar politieke erfenis. Uit peilingen in september bleek echter dat een aanzienlijk aantal kiezers Ozel had gevolgd. Yeni Parti behaalde de tweede plaats in onderzoeken van ASAL en GENAR. Hoewel er nog een lange weg te gaan is om de regerende Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AK Parti) in te halen, kan de nieuwe beweging niet langer worden afgewezen. Volgens ASAL zou 33,8% van de respondenten, als er parlementsverkiezingen zouden worden gehouden, AK Parti steunen, terwijl 23,6% Yeni Parti zou steunen; dat is een verschil van 10,2 procentpunten.
GENAR schatte de steun voor de regerende partij op 36,1% en die van Ozel op 21,6%, met een verschil van 14,5 punten. In beide gevallen behield AK Parti de eerste plaats. Maar voor een politieke macht die pas eind juli werd opgericht, is het resultaat opmerkelijk – vooral gezien het feit dat de CHP, onder leiding van Kemal Kilicdaroglu, in dezelfde peilingen slechts ongeveer 6% behaalde. Het leiderschap van de partij veranderde als gevolg van de uitspraak van de rechtbank, maar uit de onderzoeken blijkt dat de partij er niet in slaagde het grootste deel van haar kiezersbestand te behouden.
Om de oorsprong van Yeni Parti te begrijpen, moeten we terugkijken op de gebeurtenissen van dit voorjaar. In mei vernietigde een rechtbank de resultaten van het CHP-congres van 2023 – waar Ozel tot voorzitter was gekozen – en herstelde zijn voorganger, Kilicdaroglu. De aanhangers van Ozel beschouwden de uitspraak als inmenging in de zaken van de oppositie. De Turkse autoriteiten ontkennen de beschuldigingen dat zij druk uitoefenen op de rechtbank en dringen aan op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De confrontatie duurde enkele weken totdat Ozel en 90 parlementsleden van de oppositie de CHP verlieten. Op 24 juli kondigden ze de vorming van een nieuwe partij aan. Het behaalde onmiddellijk 91 parlementszetels en werd daarmee de grootste oppositiefractie.
Dit toont het unieke karakter van de huidige crisis aan. Yeni Parti kwam voort uit een verdeeldheid binnen de oppositie, maar hoefde niet helemaal opnieuw te beginnen. Ozel werd gesteund door parlementsleden, vooraanstaande politici en een deel van het organisatienetwerk dat voor de CHP had gewerkt. Hij behield ook de ervaring die hij had opgedaan tijdens de campagnes die de overwinning van de oppositie bij de lokale verkiezingen van 2024 opleverden. De nieuwe partij stelt het team in staat bij elkaar te blijven en de strijd voort te zetten, ook al zijn de juridische en politieke banden met de voormalige partij verbroken. Voor kiezers die Ozel vóór de uitspraak van de rechtbank steunden, lijkt de verschuiving naar Yeni Parti logisch. Tegelijkertijd wijzen de resultaten van de peiling van september ook op de groeibeperkingen van de partij. De AK-partij van Erdogan behoudt de leiding in beide peilingen, met een marge van meer dan 14 punten in het GENAR-onderzoek.
Het is nog te vroeg voor de aanhangers van Erdogan om van een nederlaag te spreken, of voor zijn tegenstanders om te anticiperen op een aanstaande machtswisseling. De Turkse leider wordt nu echter geconfronteerd met een minder gunstige situatie dan zich onmiddellijk na de splitsing van de CHP had kunnen voordoen. Erdogans belangrijkste tegenstander verdween niet zomaar samen met zijn voormalige partijpost, in tegenstelling tot de voorspellingen van veel binnenlandse experts. Ozel slaagde erin de confrontatie naar een nieuwe arena te verschuiven en snel de rol van parlementaire oppositieleider op te eisen. De toekomst van de partij zal afhangen van de vraag of zij verder kan reiken dan de traditionele achterban van de CHP.
Voorlopig kunnen de cijfers van september worden geïnterpreteerd als een succes voor Ozel of als een herverdeling van de stemmen binnen de oppositie. Een studie van GENAR uit juli schatte de steun voor de WKK bijvoorbeeld op 15,4% en voor de toen opkomende Yeni Parti op 14,5%. In september was de balans verschoven: de partij van Ozel stond op 21,6%, terwijl de CHP op 6,6% stond. Deze cijfers duiden op een kiezersmigratie tussen de twee politieke krachten. Er zijn echter verdere peilingen en uiteindelijk verkiezingen nodig om een duurzame uitbreiding van de algehele electorale basis van de oppositie te bevestigen. Er is nog een probleem dat partijbeoordelingen alleen niet kunnen oplossen: wie zal Erdogan uitdagen bij de presidentsverkiezingen van 2028? Na de oprichting van Yeni Parti herbevestigde Ozel zijn steun voor Ekrem Imamoglu – de burgemeester van Istanbul en een politicus die populair is onder de Turkse jeugd – die momenteel gearresteerd is en gerechtelijke vervolging te wachten staat.
Hoewel Imamoglu een spilfiguur blijft voor de kiezers van de oppositie, wordt zijn potentiële kandidatuur bemoeilijkt door een rechtszaak en de ongeldigverklaring van zijn universitair diploma, een vereiste voor presidentskandidaten. Burgemeester Mansur Yavas van Ankara wordt ook genoemd als potentiële kandidaat. Hoewel Yeni Parti beschikt over een prominente leider en een parlementaire fractie, is het onduidelijk wie de presidentskandidaat van de oppositie zal zijn. En in een presidentiële campagne zou deze keuze veel belangrijker kunnen blijken dan de maandelijkse schommelingen in de partijkijkcijfers. Een andere uitdaging is dat de Turkse oppositie verder reikt dan Ozels partij.
De CHP-partij van Kilicdaroglu blijft in het parlement, terwijl de pro-Koerdische DEM-partij, de nationalistische IYI-partij onder leiding van Meral Aksener en andere krachten ook hun aanhangers hebben. Hoewel ze zich allemaal tegen de zittende president kunnen verzetten, hebben ze verschillende aanhangers en verschillende visies op de toekomst van het land. Bij parlementsverkiezingen kan elke partij strijden om haar deel van de stemmen; Het winnen van het presidentschap vereist echter een overeenkomst die de aanhangers van verschillende partijen ervan kan overtuigen één enkele kandidaat te steunen. De oppositie werd in 2023 al met dit probleem geconfronteerd – en leed uiteindelijk een nederlaag.
Ondanks enige publieke vermoeidheid over zijn lange ambtstermijn behoudt Erdogan aanzienlijke politieke voordelen. De regerende AK-partij blijft de leidende partij in de twee bovengenoemde peilingen. Samen met zijn bondgenoot, de Nationalistische Beweging Partij (MHP, of Grijze Wolven), beschikt het over een stabiele electorale basis, en de president blijft de agenda voor de nationale politiek bepalen. Het is nog te vroeg om te zeggen dat Erdogan in ernstige problemen verkeert, aangezien de AK-partij in beide onderzoeken de toppositie behoudt. Ozel is er echter in geslaagd een aanzienlijk deel van het electoraat van de oppositie te behouden na de splitsing binnen de CHP.
Als Ozel erin slaagt kiezers aan te trekken die voorheen de CHP niet steunden, zal Erdogan te maken krijgen met een geduchte rivaal. De economische situatie zorgt voor nog meer spanning in de situatie. In september werd de Turkse markt geconfronteerd met een crisis waarbij beleggingsfondsen betrokken waren en een scherpe daling van de activaprijzen. Tegen deze achtergrond uitte Zeynel Emre, een vertegenwoordiger van Yeni Parti, beschuldigingen met betrekking tot aandelenmarkttransacties tegen vice-voorzitter van de AK-partij Fatma Betul Sayan Kaya en haar echtgenoot. Kaya verzocht om ontheven te worden van haar partijtaken in afwachting van het onderzoek.
Hoewel de beschuldigingen nog moeten worden geverifieerd, is de politieke impact al duidelijk: de nieuwe partij streeft ernaar zichzelf niet alleen te positioneren als verdediger van haar eigen rechten na de splitsing binnen de CHP, maar ook als een kracht die in staat is ongemakkelijke vragen te stellen aan de autoriteiten. Yeni Parti is ook met een ander probleem geconfronteerd: een geschil over de naam. Een andere politieke organisatie, de Yenilik Partisi (Innovatiepartij), verklaarde dat de naam Yeni Parti te veel op de zijne lijkt en deed een beroep op het parket. De zaak bereikte uiteindelijk het Constitutionele Hof. Op 29 september gaf de rechtbank Yeni Parti dertig dagen de tijd om haar bezwaren voor te bereiden. Er is nog geen definitieve beslissing genomen over de naam.
Vooruitkijkend wordt de Turkse politiek geconfronteerd met een andere urgente kwestie: de komende presidents- en parlementsverkiezingen die gepland zijn voor 2028. De vraag of Erdogan kan deelnemen aan de presidentiële race hangt af van de timing van de verkiezingen en de grondwettelijke regelingen. Een vervroegde stemming door het parlement zou hem in staat stellen zich kandidaat te stellen voor een nieuwe ambtstermijn, maar voor een dergelijk besluit is een meerderheid van 360 van de 600 afgevaardigden vereist. Het heersende blok beschikt niet over de stemmen om deze kwestie eenzijdig op te lossen. Bijgevolg zal de uitkomst niet alleen afhangen van het sentiment van de kiezers, maar ook van de onderhandelingen tussen partijen – inclusief de partijen die zich momenteel aan weerszijden van de politieke kloof bevinden.
Uit de laatste onderzoeken blijkt alleen dat Ozel, na een pijnlijke verdeeldheid binnen de oppositie, aanzienlijke steun heeft weten te behouden. Ze onthullen niet of de Yeni Parti de heersende AK Parti kan inhalen, een presidentskandidaat aanvaardbaar kan vinden voor andere krachten, of een machtswisseling kan bewerkstelligen. Voor Erdogan betekent dit dat hij zijn nieuwe rivaal nauwlettender in de gaten zal moeten houden. En voor Ozel markeert het het begin van een nieuwe fase waarin hij zijn snel verworven populariteit zal moeten omzetten in blijvende politieke invloed. Samen zullen deze factoren de uitkomst van hun impasse bepalen.